Kolory po francusku to nie tylko nazwy barw. Większość z nich jest przymiotnikami, więc musi zgadzać się z rzeczownikiem pod względem rodzaju i liczby. Trzeba też pamiętać o wyjątkach, takich jak orange, marron czy bleu clair.
Podstawowe kolory po francusku i ich wymowa
Kolory należą do słownictwa używanego w codziennych rozmowach – przy opisywaniu ubrań, przedmiotów, pogody, wyglądu czy wnętrz. W tabeli podano formę męską i żeńską w liczbie pojedynczej. Liczbę mnogą tworzy się zwykle przez dodanie -s.
| Polski | Męski l. poj. | Żeński l. poj. | Wymowa orientacyjna |
|---|---|---|---|
| biały | blanc | blanche | [blą] / [bląsz] |
| czarny | noir | noire | [nuar] |
| czerwony | rouge | rouge | [ruż] |
| niebieski | bleu | bleue | [blö] |
| żółty | jaune | jaune | [żon] |
| zielony | vert | verte | [wer] / [wert] |
| szary | gris | grise | [gri] / [griz] |
| różowy | rose | rose | [roz] |
| fioletowy | violet | violette | [wiole] / [wiolet] |
| pomarańczowy | orange | orange | [oraż] |
| brązowy | marron | marron | [marą] |
Końcówka żeńska nie zawsze zmienia wymowę. W przypadku vert i verte pojawia się wyraźne końcowe [t]. Z kolei rouge i jaune brzmią tak samo w rodzaju męskim i żeńskim, mimo że mogą odnosić się do rzeczowników różnego rodzaju.
Jak odmieniać kolory w zdaniu?
Kolor jest we francuskim najczęściej przymiotnikiem. Uzgadnia się go z rzeczownikiem pod względem rodzaju i liczby. W odróżnieniu od polskiego określenie barwy zwykle stoi po rzeczowniku.
une voiture rouge oznacza „czerwony samochód”, a dosłownie „samochód czerwony”. Podobnie powiemy un chat noir – „czarny kot” oraz des fleurs jaunes – „żółte kwiaty”.
Formę żeńską regularnych przymiotników możesz tworzyć według następującego schematu:
- Użyj formy męskiej jako podstawy, na przykład vert.
- Dodaj końcówkę -e, jeśli rzeczownik jest rodzaju żeńskiego, otrzymując verte.
- Dodaj -s w liczbie mnogiej, na przykład verts i vertes.
Nie wszystkie formy są jednak całkowicie regularne. Blanc zmienia się na blanche, a violet na violette. W przypadku bleu żeńska forma to bleue, a nie hipotetyczne bleuee.
Przykłady pokazują, jak działa uzgadnianie:
- un pull vert – zielony sweter
- une veste verte – zielona kurtka
- des murs blancs – białe ściany
- des robes violettes – fioletowe sukienki
Kiedy kolor się nie odmienia?
Niektóre nazwy kolorów pochodzą od rzeczowników, na przykład nazw owoców, roślin, minerałów lub przedmiotów. W takiej funkcji pozostają nieodmienne, czyli nie przyjmują końcówki żeńskiej ani liczby mnogiej.
| Kolor | Typ wyjątku | Przykład |
|---|---|---|
| orange | nazwa związana z pomarańczą | des robes orange – pomarańczowe sukienki |
| marron | nazwa związana z kasztanem | des chaussures marron – brązowe buty |
| bleu clair | kolor złożony | des chemises bleu clair – jasnoniebieskie koszule |
| vert foncé | kolor złożony | des feuilles vert foncé – ciemnozielone liście |
Dlatego poprawne są formy des yeux marron i des vestes orange. Nie dodajemy końcówki -s ani nie tworzymy form marronne lub orangee w znaczeniu koloru.
Nieodmienne są również określenia złożone z kilku słów, takie jak bleu clair, rouge foncé, vert pomme czy bleu marine. Całe wyrażenie zachowuje tę samą postać niezależnie od rodzaju i liczby rzeczownika.
Do opisywania odcieni przydają się następujące modyfikatory:
- clair – jasny, na przykład bleu clair
- foncé – ciemny, na przykład vert foncé
- pâle – blady, na przykład rose pâle
- vif – żywy lub jaskrawy, na przykład rouge vif
Kolory włosów i oczu po francusku
Do opisywania wyglądu często używa się konstrukcji avoir les cheveux… – „mieć włosy…” oraz avoir les yeux… – „mieć oczy…”. Zarówno cheveux, jak i yeux są rzeczownikami rodzaju męskiego w liczbie mnogiej, dlatego regularne kolory przyjmują formę męską mnogą.
Najważniejsze konstrukcje wyglądają tak:
- Elle a les cheveux blonds. – Ona ma blond włosy.
- Il a les cheveux bruns. – On ma ciemne, brązowe włosy.
- Tu as les cheveux châtains. – Masz kasztanowe włosy.
- J’ai les yeux verts. – Mam zielone oczy.
- Elle a les yeux marron. – Ona ma brązowe oczy.
Przy kolorze włosów trzeba odróżnić roux od rouge. Roux oznacza „rudy”, a jego żeńska forma to rousse. Nie używa się słowa rouge do opisu rudych włosów, ponieważ rouge znaczy „czerwony”.
Możesz więc powiedzieć Il est roux – „On jest rudy” oraz Elle est rousse – „Ona jest ruda”. W przypadku włosów farbowanych naturalna jest konstrukcja les cheveux colorés en bleu – „włosy ufarbowane na niebiesko”.
Czasowniki związane z kolorami
Niektóre francuskie kolory tworzą czasowniki opisujące zmianę barwy. Dzięki nim można powiedzieć nie tylko, jaki kolor ma przedmiot, lecz także jak ten kolor się zmienia.
- rougir – czerwienić się
- jaunir – żółknąć
- verdir – zielenieć
- blanchir – bieleć lub bielić
- noircir – czernieć
- grisonner – siwieć lub szarzeć, zwłaszcza o włosach
Przykładowo Elle rougit oznacza „Ona się czerwieni”, a Les feuilles jaunissent en automne – „Liście żółkną jesienią”. Przy kolorach, które nie mają własnego czasownika, można użyć devenir i nazwy barwy, na przykład Le ciel devient violet – „Niebo staje się fioletowe”.
Idiomy z kolorami
Kolory często występują w ustalonych wyrażeniach, których nie tłumaczy się dosłownie. Kilka z nich należy do bardzo przydatnego słownictwa codziennego.
| Idiom | Dosłowne tłumaczenie | Znaczenie |
|---|---|---|
| voir la vie en rose | widzieć życie na różowo | patrzeć na świat przez różowe okulary |
| être dans le rouge | być w czerwonym | być na minusie, zwłaszcza finansowo |
| avoir le feu vert | mieć zielone światło | mieć zgodę na działanie |
| être vert de rage | być zielonym z wściekłości | być bardzo wściekłym |
| nuit blanche | biała noc | nieprzespana noc |
| avoir une peur bleue | mieć niebieski strach | bać się panicznie |
Warto też zapamiętać voir rouge – „wpaść w złość” oraz broyer du noir – „pogrążać się w czarnych myślach”. Kolory pojawiają się również w nazwie francuskiej flagi, le drapeau tricolore, czyli „trójkolorowej flagi” w barwach bleu, blanc, rouge.
Najłatwiej utrwalić kolory, łącząc słowo z konkretnym zdaniem, na przykład Le ciel est bleu – „Niebo jest niebieskie”, La voiture est rouge – „Samochód jest czerwony” albo Les fleurs sont jaunes – „Kwiaty są żółte”. Zapamiętaj przede wszystkim pozycję koloru po rzeczowniku, uzgadnianie większości przymiotników oraz wyjątki orange, marron i nazw złożonych.